Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης

Του προέδρου κ. Γιάννη Παπουτσή

Έσβησε ο πνευματικός Φάρος, έφυγε ο Δάσκαλός μας!

Παραμονή Χριστουγέννων το μεσημέρι ήρθε ένα τηλεφώνημα με τρεμάμενη φωνή που περιείχε μια θλιβερή είδηση:“…ο πατέρας μου μας άφησε στις 11:00 το πρωί…”.

Ο ίδιος με είχε προετοιμάσει τρεις μέρες νωρίτερα:“…Γιάννη τί θέμα θα έχουμε Ζωοδόχου Πηγής; …δεν είμαι καλά,…παίρνω δύο-τρία τηλέφωνα σε πολύ φίλους τώρα που μπορώ, να ενημερώσω …δεν δέχομαι τροφή…”.

“Κόπηκαν τα πόδια μου”.

Έκλαψα και…μοιρολόγησα, σαν κινηματογραφική ταινία γύρισε το μυαλό μου τριάντα και χρόνια πίσω (1994-2025) και συνέγραψε αποτυπώνοντας τη δική μας ιστορία…“του εκλεκτού φίλου, συνεργάτη και αδελφού” (δική του έκφραση).

«Τον Αικατερινίδη, τον γνώρισα το 1994, στο 1ο Συνέδριο Λαϊκών Δρωμένων Κομοτηνής, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Πολιτιστικού Δικτύου Πόλεων. Είχα ακούσει για εκείνον τα καλύτερα από τον φίλο μου Αντώνη Ματζιάρη, τότε Πρόεδρο της Κοινότητας Καλής Βρύσης, και πως είχανε σχέσεις από το 1965, όταν έκανε την επιτόπια έρευνά του, από τότε για τα “Μπαμπούγερα”. Η παρέμβασή μου, όπως μου εκμυστηρεύτηκε αργότερα, του έκανε τρομερή εντύπωση, γιατί αποτύπωσα παραστατικά και βιωματικά στοιχεία, τα οποία είναι απαραίτητα και προϋπόθεση για τον έγκριτο επιστημονικό του λόγο.

Με τον Αικατερινίδη από τότε είμαστε φίλοι, αν περάσει μια εβδομάδα και δεν τηλεφωνηθούμε, ξαναζητούμαστε και πεθυμούμε ο ένας τον άλλον.

Ο Γιώργος Αικατερινίδης, ως δάσκαλος, σιγά – σιγά μας μύησε στους συμβολισμούς. Ο έγκριτος εμπνευσμένος λόγος του, όλα τα γραπτά του κείμενα, οι πολλές παρουσίες του στην περιοχή μας, μας οδηγεί στην εμπέδωση μιας νοοτροπίας, συμπεριφοράς και στάσης ζωής. Πως ο πλούτος του λαϊκού μας πολιτισμού είναι η συνέχειά μας, η πνευματική μας οχύρωση, το αποκούμπι και απάνεμο λιμάνι μας, ο πνευματικός φάρος, ενώ ταυτόχρονα “διδάσκει” βιωματική μέθοδο επιτόπιας έρευνας.

Αυτή η φαινομενική αντίφαση μιλάει καθαρά σε όλους τους μυημένους και τους αμύητους. Δεν είναι τίποτε άλλο παρά η προσωπικότητα του μεγάλου δάσκαλου, που δεν έμαθε τίποτε άλλο στην ζωή του παρά να εμψυχώνει, να συνεγείρει, να εκπέμπει γνώση και σοφία.

Τον ευχαριστώ που με έχει φίλο του.

Δεν αναφέρομαι φυσικά στη στήριξη του πολιτιστικού μας θεσμού: “Πιό κοντά στη ρίζα της ζωή μας”, δεν είναι το θέμα σήμερα εδώ. Δάσκαλο τον ξέρουμε όλοι στη Δράμα. Είναι επίτιμος δημότης της Καλής Βρύσης και Επίτιμο Μέλος του Μορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου. Σε όποιο Επιστημονικό βήμα βρεθεί πάντα θα βρει μια ευκαιρία να μιλήσει και να προβάλλει τα Δρώμενά μας. Τον ευχαριστούμε για όσα έγραψε και έκανε και όσα μέλει ακόμη να δώσει.»[1].

Το Σάββατο 27/12/2025 στις 11.00 π. μ. πραγματοποιήθηκε η κηδεία του στην εκκλησία του Αγίου Βασιλείου στον Πειραιά, όπου ήμασταν “παρόντες” δι’ αντιπροσώπου, και καταθέσαμε στεφάνι στη σωρό του. Έτσι στολισμένο, με βαθύτατη συγκίνηση, κλαμένο και μοιρολογημένο τον αποχαιρετήσαμε στην αιωνιότητα για το μεγάλο του ταξίδι.

Ξετυλίγοντας τον μίτο της σχέσης μας αποτυπώνεται ευσύνοπτα μα περιεκτικά μια ζωή και θύμηση, που πέρασε και "έγραψε ιστορία", όπως και ο ίδιος έλεγε.

Ας αρχινίσουμε από το βιογραφικό του: Ο Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης γεννήθηκε το 1936 στο Ηράκλειο Κρήτης, Σητειακής καταγωγής, έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη Νεάπολη και τον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου. Πτυχιούχος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Έρευνας Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, όπου υπηρέτησε συνεχώς από το 1963 έως το 2001.

Μακροχρόνια εμπειρία στην επιτόπια έρευνα, πραγματοποίησε πάνω από εξήντα επιστημονικές αποστολές ιδιαίτερα σε περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας, της Θράκης και της Κρήτης, αποθησαυρίζοντας πλούσιο λαογραφικό υλικό με καταγραφή, ηχογράφηση, φωτογράφιση και, πρωτοποριακά με κινηματογράφηση.

Είχε δημοσιεύσει πληθώρα εργασιών αυτοτελώς ή σε επιστημονικά περιοδικά και πρακτικά Συνεδρίων, καθώς και μεγάλο αριθμό λαογραφικών άρθρων σε εγκυκλοπαίδειες και διάφορα έντυπα.

Είχε λάβει μέρος σε πλείστα Λαογραφικά Συνέδρια, δίδαξε Λαογραφία σε Σεμινάρια κ.ά. Είχε δώσει διαλέξεις στην Αθήνα καθώς επίσης σε πολλές επαρχιακές πόλεις και στην Κύπρο. Ήταν μέλος σε Διοικητικά Συμβούλια σημαντικών Συλλόγων και Φορέων.

Στην περιοχή μας το 1996 ανακηρύχθηκε Επίτιμος Δημότης Καλής Βρύσης και το 1998 Επίτιμο Μέλος του Μορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Μοναστηρακίου.

Άφησε το στίγμα και το πνευματικό του αποτύπωμα στα βιβλία – έργα που μας ενεχυρίασε ως πλούσια παρακαταθήκη να το ευαγγελιζόμαστε και να το διαχειριζόμαστε ως έγκριτες και αξιόπιστες βιβλιογραφικές αναφορές όπως:

1.«Δρώμενα Θεοφανείων στην Καλή Βρύση Δράμας», Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Έκδ. Κοινότητα Καλής Βρύσης, «Γ. Παπανικολάου Α.Β.Ε.Ε.», Αθήνα 1995.

1. «Γιορτές και Δρώμενα στο Νομό Δράμας», Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Τ.Ε.Δ.Κ. Ν. Δράμας, Δράμα 1997.
2. «Τραγούδια και μουσικά όργανα στην Καλή Βρύση Δράμας», Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Έκδ. Κοινότητα Καλής Βρύσης, «Γ. Παπανικολάου Α.Β.Ε.Ε.», Αθήνα 1997.
3. «Αράπηδες. Ένα ευετηριακό δρώμενο στο Μοναστηράκι Δράμας», Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Έκδ. Μορφωτικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Μοναστηρακίου Δράμας, «Γ. Παπανικολάου Α.Β.Ε.Ε.», Αθήνα 1998. (…όπου εκτός από την απλή καταγραφή, ήταν αναγκαία και η ειδικότερη επιστημονική προσέγγιση…).
4. «Πασχαλινό Δρώμενο στην Καλή Βρύση Δράμας», Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Έκδ. Εκπολιτιστικός Σύλλογος Καλής Βρύσης, «Γ. Παπανικολάου Α.Β.Ε.Ε.», Αθήνα 2000.
5. «Τα ΑΝΑΣΤΕΝΑΡΙΑ στη Μαυρολεύκη Δράμας», Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης, Έκδ. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δράμας – Γραφείο Τουρισμού, 2001
6. «Χρωματιστά υφάδια κι ασήμια 1913-2013», Λύκειο Ελληνίδων Δράμας, Δράμα 2014.

Έλαβε μέρος και στα τρία Συνέδρια του Κέντρου Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας με ανακοινώσεις που κοσμούν τα Πρακτικά τους:

1. «Πρακτικά 1ου συνεδρίου. Λαϊκά δρώμενα και αρχέγονες τελετουργίες», Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας, Δράμα 2010. (“Τα δρώμενα τις ημέρες των Θεοφανείων στη Δράμα, η ύψιστη έκφραση του τοπικού λαϊκού πολιτισμού”, όπου καταθέτει“Με συγκίνηση βρίσκομαι πάλι στη Δράμα, γιατί δεν ξεχνώ ότι από την περιοχή αυτή στα τέλη του 1963, άρχισα την επιστημονική μου έρευνα σ’ ένα πρωτοποριακό για την εποχή πρόγραμμα…”).
2. «Πρακτικά 2ου συνεδρίου. Τοπική κληρονομιά και ανάπτυξη», Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας, Δράμα 2012. («Ο λαϊκός πολιτισμός ως συνεκτικός κρίκος της τοπικής κοινωνίας»), όπου αποκαλύπτει ότι είναι “Δραμινολάτρης”και ότι “…στον χώρο τον επιστημονικό θεωρούμαι ότι είμαι Δραμινός, ενώ η Κρητική μου ιδιότητα έχει ξεχαστεί. Σήμερα νιώθω μια διπλή συγκίνηση και χαρά, διότι αφ’ ενός βρίσκομαι και πάλι στην Δράμα, αλλά και διότι είναι παρόν και τιμάει το συνέδριό μας ο κ. Νικολακάκης. Τον οποίο θέλω δημοσία να ευχαριστήσω διότι χάρη στην ευνοϊκή τιμητική πρότασή του, αναγορεύθηκα διδάκτωρ των φυσικών και κοινωνικών ερευνών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ένας τίτλος επίζηλος για τον οποίο κ. Νικολακάκη θερμά σας ευχαριστώ.
3. «Πρακτικά 3ου συνεδρίου. Από τον Μακεδονικό Αγώνα… στην απελευθέρωση της Δράμας», Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας, Δράμα 2018. (“Ο Μακεδονικός Αγώνας στη δημώδη ποίησή μας”).

Υπήρξε βασικός και κεντρικός ομιλητής – πνευματικός στυλοβάτης – του Πολιτιστικού μας Θεσμού "ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΡΙΖΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ" για πολλά χρόνια και στα παρακάτω θεματικά πεδία:

Το 1997: «Γυναικεία Μακεδονική παραδοσιακή Φορεσιά – η Γκιλίγκα Μοναστηρακίου».

Το 1998: «ΗΘΗ – ΕΘΙΜΑ – ΜΟΥΣΙΚΗ – ΧΟΡΟΣ, ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ – ΑΝΑΓΩΓΗ – ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ – ΜΕΤΑΛΑΜΠΑΔΕΥΣΗ».

Το 1999: «ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΙΒΩΤΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ».

Το 2000: «Το Τοπικό Πολιτιστικό Αναπτυξιακό μας Πρόγραμμα» («οι πολιτιστικές υποδομές ενισχύουν τη συνέχεια του Ελληνισμού») – «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ – ΙΣΤΟΡΙΑ – ΟΡΑΜΑ – ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ – ΠΙΣΤΗ», «ΣΧΕΔΙΟ -ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ – ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ – ΔΟΥΛΕΙΑ – ΤΟΠΙΚΟΤΗΤΑ».

Το 2001: «Σκηνική Παρουσίαση Αυτοδίδακτων Λαϊκών Παραδοσιακών Χορευτών – Ο Χορός και το Τραγούδι ως στοιχεία του παραδοσιακού πολιτισμού».

Το 2002: «ΦΩΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ».

Το 2003: «ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ: Πνευματικός Φάρος –ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ ΧΟΡΟ-ΔΡΑΜΑ».

Το 2004: «ΑΕΝΑΟΝ ΧΟΡΟΘΕΑΤΡΟ, ο κόσμος μας, αεί-παίδες!».

Το 2005: «Ωδή και Δρόμος στην Ελευθερία (όλα τον θυμίζουν…)».

Το 2006: «Χοροί Μνήμης και Συνέχειας με Τραγούδια Ευφρόσυνα».

Το 2007: «ΕΑΡΙΝΟ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ (4 Στάσεις – 4 Πορείες)». «…όλη μεν που χορεία* όλη παίδευσις (εστίν) ημίν …»

(=* Χορεία γε μην όρχησις τε και ωδή το σύνολόν έστι.).

Το 2008: «Γράφοντας Ιστορία … εν λίθοις».

Το 2009: «Πηγής Ζωοδόχου Εγκώμιον».

Το 2010: «καρπαία όρχησις Μακεδονική».

Το 2011:: «Ο Μακεδονικός Αγώνας στη δημώδη ποίησή μας».

Το 2012: «Ερευνητική εκστρατεία για … τα προικώα της Μνήμης».

Ομιλίες, ανακοινώσεις και εισηγήσεις που αν εντρυφήσει κανείς ανοίγουν οι ορίζοντές του και αντιλαμβάνεται τη σημαντικότητα της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς στην αναπτυξιακή της διάσταση.

Αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στη γνώση, στη μνήμη και στον άνθρωπο. Όπως ο ίδιος αποδέχθηκε και μετουσίωσε το έργο του σε ποίημα ανώνυμου:«…Παλαιϊνά κατέγραψα οι νέοι να τα κατέχουν, να δουν από πού κρατούν και ποιους προγόνους έχουν. Μη χάσουνε τις ρίζες τους και τα προγονικά τους, να σέβονται να τα τηρούν και αυτοί και τα παιδιά τους. Πάνω στα πόζαρα του ψες το σήμερα βαδίζει, ρίζα στυλώνει το δεντρί και ανθίζει και καρπίζει. To σήμερα σέρνει το ψες φεύγει η ζωή με φούρια, όποιος κατέχει τα παλιά τιμάει και τα καινούργια».

Η απώλειά του δεν είναι μόνο δικό μου ή οικογενειακό πένθος· είναι απώλεια για την ελληνική επιστήμη, για την κοινωνική Ανθρωπολογία, τη Λαογραφία, για όλους όσοι πιστεύουμε, υπηρετούμε και διακονούμε τον λαϊκό μας πολιτισμό, τα ήθη και έθιμά μας, και πως αυτός αποτελεί τον πιο ζωντανό πυρήνα της ιστορικής μας ταυτότητας.

Τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην κ. Εργίνη, στον Νίκο και την Ευαγγελία, τον Δημήτρη και τις εγγονές του.

Καλό ταξίδι Δάσκαλε,Συνεργάτη, Φίλε και Αδερφέ!

Να είσαι βέβαιος ότι η Μνήμη σου θα είναι αιώνια!

Δράμα, 28 Δεκεμβρίου 2025

[1]. «Πρακτικά 1ου Συνεδρίου. Λαϊκά δρώμενα και αρχέγονες τελετουργίες», Κέντρο Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ανατολικής Μακεδονίας, Δράμα 2010.